Hoeksche Waards dialect

Er bestaat in de Hoekse Waard een duidelijk verschil tussen de dialecten, die in het westen en in het oosten worden gesproken en in het oosten is 's-Gravendeels weer een uitzondering. Tussen de Oost-Hoekschewaardse dialecten van Puttershoek, Maasdam, Cillaarshoek en Strijen is onderling weinig verschil. 

Dit zijn opvallendste kenmerken van het Oost-Hoekschewaardse dialect: 

·   woorden als merrege (morgen), zummer (zomer), jaot (ja), uur (uier), mis (mest) en dêêmsteg (tussen mistig en heiig)
·   het werkwoord binne (zijn): ik bin geweest en heulie binne geweest
·   het voorvoegsel er voor ar: verreke (varken), errempie (armpje) en errebaaier (arbeider)
·   de ae klank, die klinkt in militair en het Engelse there: haest (haast), 's aeves ('s avonds), taefel (tafel), kaerssie (kaarsje), paechie (paadje), schaep (schaap), gaere (garen) en een laeg hekke (een laag hek)
·   de ao klank: slaon (slaan), taort (taart), haogel (hagel), de waereld is geschaope (de wereld is geschapen), de aerrepels binne gaer (de aardappels zijn gaar) en een laochie schuim (een laagje schuim)
·   de êê voor ee komt vaak voor: allêên, mêêster, brêêd, êêuw, vêê, twêê, zêêp en dat staot al een week in de wêêk (dat staat al een week in de week)
·   ôô voor oo komt regelmatig voor: brôôd, stôôm, hôôp, bôôs, stêênkool en blomkôôl, ôôge (ogen), ôôs (ons) en strôôp ie mouw op, want d'r zit stroop op (stroop je mouw op, want er zit stroop op)

·   o en oo voor oe komt af en toe voor: blom (bloem), motte (moeten), genog (genoeg), sloog (sloeg) en vroog (vroeg)

·   aai voor de korte ei: aaiers (eieren), maaid (meid) en gaait (geit)

·   de korte ij wordt soms als ie uitgesproken, terwijl de ie soms juist als een ij wordt uitgesproken: Strien (Strijen) en wije (wieden)

·   de eu voor oo of ee komt af en toe voor: zeun (zoon), meule (molen), veul (veel) en speule (spelen)

·   ááns voor ans: gááns (gans) en dáánse (dansen)

·   vr voor wr: vraok en vrat

·   verkleinwoorden met -ie, vooral (e)chie en tjie: mannechie (mannetje), weegchie (wegje), mouwchie, weuninkie (woninkje), mondjie, gehaaimpie (geheimpje), bôômpie, kannechie (kannetje) en vellechie (velletje)

 

Bronnen:

 - Werkgroep Dialecten Hoeksche Waard: Hoekschewaards Woordenboek, De Boektant, 2006

 - "Cillaarshoek" in de serie "Strijen in Historisch Perspectief"
 - Berg, C. v.d.: Etymologie Cillaarshoek, Geneal. tijdschrift "Ons Voorgeslacht" ,1946
 - Nederland's Patriciaat, 1972

Echtscheiding van Maria Swart in 1739 in Loon op Zand

In vroegere tijden was het niet eenvoudig om een echtscheiding te verkrijgen. Toch verkreeg Maria (de) Swart (1704-1762) op 17-11-1739 in Loon op Zand een echtscheiding "wegens malversatie en overspel, door haar voorgaande man gepleegt". Deze man, haar eerste echtgenoot, was de aldaar op 10-12-1699 gedoopte Migghiel Valentijn. Het paar was als j.m. en j.d. op 28-1-1725 in Loon op Zand getrouwd. 

De schepenbank van Loon op Zand had op 15-8-1733 een "Verklaring van goed gedrag" afgegeven voor Maria de Swart, vrouw van Migghiel Valentijn. Op 14-9-1733 verleende Maria de Swart, gehuwd met Migghiel Valentijn, volmacht aan de heer Jacobus Vermeulen, procureur, om haar bij de schepenbank te vertegenwoordigen in haar zaak tegen haar man, die een overspelig leven leidde met Catharina Dominicus. 

Maria was op 21-09-1704 in Loon op Zand gedoopt als dochter van Jan Anthonisse Swart en Huibertje Chiele de Haan. Maria hertrouwde aldaar op 28-2-1740 met Peeter Janse de Jong (een zoon van één van mijn voorouders). Peeter Jansz de Jongh, ziek te bed, en Maria de Swart maakten een testament op de langstlevende echtgenoot op 2-4-1742 in Loon op Zand. Enkele dagen later was Maria weduwe: Maria de Swart, ziek te bed, weduwe van Peeter Jansz de Jongh, maakte een testament op 5-4-1742 met een legaat aan haar dochter Jenneke de Jongh. Erfgenamen waren Maaijke Valentijn, Jacobus van Tiel en Jenneke de Jongh. Als voogden werden aangesteld: broer Gerrit de Swart, wonende in Vrijhoeve-Capelle, en zwager Nicolaas Mouthaan, wonende te Loon op Zand. Later dat jaar beviel Maria van Peter's posthume zoon, die zij naar hem vernoemde.  
In 7-8-1746 - eveneens in Loon op Zand - hertrouwde Maria Swart met Jacobus de Haan, j.m., geb. in Loon op Zand. Over hem zou ik graag meer te weten willen komen en of - en zo ja, hoe - zij aan elkaar verwant waren. 

Aangifte van het 3e huwelijk van Maria Swart op 22-7-1746 in 's-Grevelduin-Capelle.

Geertruijd Jongelincx is wel eenichsints engh aenden inganck van haer schamelheijt…..

Op de Weblog Regionaal Archief Tilburg werd recentelijk door Ans gewezen op de volgende curieuze tekst: 

Schepenbank van Alphen en Chaam, 9-1-1708, Inv.nr. 110, folio 55:

"Hendrina Moede, huijsvrouwe van Thomas van der Hulst, vroet=vrouwe tot Baerle Nassau, ende heeft op haeren eede verklaard als dat sij deponente heden alhier gevisiteert hebbende Geertruijd Jongelincx, huijsvrouwe van Laurens Wood, voster ende mr. chirurgijn alhier, bevonden heeft dat de selve Geertruijd Jongelincx wel eenichsints engh is aenden inganck van haer schamelheijt ende dat sij van binnen aenden rechteren [of achteren] kant naer achteren toe hardicheijt heeft als twee clieren maer dat sij die bevonden heeft niet vast en bij haer deponente eenichsints beweeght en van haer plaets verschovn te hebben, dar voorts de voorss. Geertruijd Jongelincx gestelt is als een andere vrouw aen haer schamelheijt ende naer haer deponente oordeel haer oerdeel sufficant genoch is om gebruijckt te konnen werden, eijndende daer mede haere verclaeringe."

De molens van het Moleneind

De korenmolen van Strijen stond op de grens met Cillaarshoek tegenover het Molenwegje en werd veel gebruikt door Cillaarshoekenaars. In 1833 werd de vervallen molen afgebroken. 

In het Oudeland van Strijen nabij Cillaarshoek stond een grote watermolen aan de Hoekseweg en er stond een kleine molen tussen de Hoekseweg en de Molenweg. Later zijn nog molens gebouwd aan de Molenweg, de Walenweg en de Bovenweg. 
De molen aan de Hoekseweg werd de "benedenmolen" genoemd en die aan de Bovenweg de "bovenmolen". De molen aan de Molenweg stond bekend als de "dikke molen" (zie foto). 

De "dikke molen" aan de Molenweg in het Oudeland van Strijen

Aan het Molenwegje in Oud-Bonaventura stond een wipwatermolen, die in 1676 is gebouwd en bemand werd door leden van de familie Bouwman. In 1910 is Kees, de oudste zoon van Henk Bouwman, op 16-jarige leeftijd door een klap van een molenwiek dodelijk verongelukt. Afwijkend aan die molen was de wiekvorm met 4 zoomlatten. 

In 1878 werd besloten een stoomgemaal te bouwen. De molens werden in de jaren 1937-1938 gesloopt. 

Foto: Molens van Zuid-Holland in oude ansichten deel 2.

Oorsprong van de familie Den Boef?

Het is mogelijk, gezien de namen van zijn kinderen, dat Klaas Willemse de Boef (†1788), die in Numansdorp en Princenland woonde, een zoon is van Willem Clase Boef uit Almkerk en diens echtgenote Ariaentje Chielen Verschoor. 

Graag zou ik bronnen op het spoor komen, die ondersteunend bewijs geven voor deze theorie - of de theorie ontkrachten. 
Hieronder de gegevens van Klaas Willemse de Boef: 

Claas Willems (de) Boef, "Claas Boeve". Op 25-2-1764 vertrok hij met vrouw en kinderen van Numansdorp naar Princenland. Klaas Willemse trouwde op 30-07-1752 in Numansdorp [bron: FamOfSH] met Cornelia (Knelia Pieterse) van Sint-Maartensdijk, 19 jaar oud. Cornelia is geboren in 1733, dochter van Pieter Willems van Sint-Maartensdijk en Sijgje Gerrits van Brugge. Zij is gedoopt op 12-09-1733 in Strijen [bron: FamOfSH]. 
Notitie bij overlijden van Knelia Pieterse: Mogelijk op 9-5-1792 in Dinteloord overleden.

Kinderen van Klaas Willemse en Knelia Pieterse:

1 Adriana (Ariaantje) den Boef, geboren in 1752. Zij is gedoopt op 20-08-1752 in Numansdorp [bron: Streekmuseum]. Ariaantje is overleden op 17-05-1790 in Dinteloord, 38 jaar oud [bron: ISIS-BOZ]. Ariaantje trouwde:

(1) 23 jaar oud, op 07-03-1775 in Dinteloord [bron: ISIS-BOZ] met [waarschijnlijk] Arij van Bruggen, nadat zij op 18-02-1775 in Dinteloord in ondertrouw zijn gegaan [bron: ISIS-BOZ]. Notitie bij het huwelijk: Kinderen: Heijme en Cornelis (2x).

(2) 35 jaar oud, in 1787 met [waarschijnlijk] Michiel Pieterse Griekspoor, nadat zij op 31-08-1787 in Dinteloord in ondertrouw zijn gegaan [bron: ISIS-BOZ]. Michiel Pieterse is overleden op 15-02-1808 in Dinteloord [bron: BHIC.nl].

2 Pieter den Boef, geboren in 1753 in Numansdorp, Buitensluis. Van hem zijn meer gegevens bekend.