Oudnederlandse Term: Gruttenbrij

Grutten is een benaming voor graan in gepelde en gebroken vorm. De in Nederland tot grutten verwerkte graansoorten waren van oudsher gerst of gort (wat gepelde gerst is), boekweit en haver.

Grutten werden voornamelijk gebruikt om er pap of brij van te maken, soms ook om waterige soep meer substantie te verlenen.
De hele korrels werden in water geweekt en gekookt. Daarna werd er karnemelk bij gedaan. Het zo verkregen gerecht werd gruttenbrij genoemd.
Wanneer de gruttenbrij koud werd, stijfde het op. Dan kon je er stukken van snijden en die weer opbakken. Die at je dan met stroop eroverheen. Dit gerecht werd in elk geval gegeten in de Hoekse Waard, op Goeree-Overflakkee en in de Alblasserwaard.

Bronnen: https://nl.wikipedia.org/wiki/Grutten en familietraditie.

Hier vind je een recept voor gebakken gruttenbrij.

Arend Warbie (1797-1867) was “kreupel”

In 1832 in Dordrecht was sprake van Arend Warbie, 35 jaar oud, ongehuwd, wonend in de Marienbornstraat. Hij was vrijgesteld van de landstorm wegens een “beengebrek”. De landstorm was een leger van bewapende burgers, opgericht in 1813 ter ondersteuning van het reguliere leger. Alle weerbare mannen tussen de 17 en 50 jaar oud dienden zich te organiseren in bataljons ter verdediging van de eigen omgeving. Er werd geen uniform voorgeschreven, maar iedereen diende een groene tak met bladeren op de hoed te dragen ter herkenning.

Arend Warbie is gedoopt op 6 augustus 1797 in Dordrecht als zoon van Anthonij Nijsse Warbie (1770-1816) en Pieternella Arents van Son (1770-1838). Arend's jongste zus Geertrui Warbie bereikte ook de volwassen leeftijd, maar diverse andere kinderen uit dit gezin zijn jong overleden.

Als volwassene had Arend een lengte van 1 el en 6 palm. Deze beschrijving is opgemaakt in 1838, wat betekent dat Arend 1,60 m. lang was. Zijn aangezicht was ovaal, zijn voorhoofd hoog en zijn kind rond. Arend's ogen, wenkbrauwen en haar waren bruin. Arend werd vrijgesteld van de national militie “uit hoofde van kreupel te zijn”. Hij had dus moeite met lopen.

Een deel van het Nationale Militie Certificaat van Arend Warbie waarop hij wordt beschreven als kreupel.

Pas op 40-jarige leeftijd op 14 februari 1838 in Dordrecht is Arend Warbie getrouwd. Zijn bruid was de 13-jaar-jongere Maria Andrée. Zij is gedoopt in Dordrecht op 10 oktober 1818 als dochter van Maria Gregoor (†1830) en Pieter Andrée (†1844). Maria Andrée was 3 jaar voor haar huwelijk - op 1 januari 1835 - bevallen van een dochter Frederika Matje Andrée.

Fopbertus Mijnlieff (1858-1941)

Eerder heb ik een blogpost geschreven over ene Elisabertus Bos (1888-1919) vanwege zijn opvallende persoonsnaam. Zo werd mijn aandacht ook getrokken door Fopbertus Mijnlieff.

Steenfabrikant Fopbertus Mijnlieff (1858-1941)

Steenfabrikant Fopbertus Mijnlieff is geboren op 2 februari 1858 in Nieuwerkerk aan de IJssel. Hij was 40 jaar oud toen hij op 11 oktober 1898 in Middelburg trouwde met Petronella Johanna Hermina Wijnne (1870-1936). Zij kregen kinderen Fopbertus (1899-1975) en Johanna Levina Antonia (1901-1996). Steenfabrikant Fopbertus Mijnlieff is overleden op Nieuwjaarsdag 1941 in Den Haag, 82 jaar oud.

Fopbertus is een jongere zoon van steenbakker Fopbertus Mijnlief (1827-1890) en diens eerste vrouw Trijntje Brunt (1827-1865). Zij trouwden op 17 juni 1852 in Bodegraven. Zij hadden ook een zoon Arie Mijnlief (1853-1921) die in Herwijnen op 27 juni 1879 trouwde met Catharina Arike Mijnlieff (1853-1916), dochter van Arie Jacobus Mijnlieff (1826-1901) en Adriana van Kerkwijk (1824-1895). Die Arie had een zoon Fopbertus Jacobus Mijnlieff (1880-1954).
De jonge Fopbertus was 7 jaar oud, toen zijn moeder Trijntje overleed. Zijn vader, de oudere Fopbertus, is in Bodegraven op 17 juni 1852 hertrouwd met Elizabeth van Dam (1835-1905). Met beide echtgenotes had hij kinderen. Fopbertus sr. is op 63-jarige leeftijd overleden in Nieuwerkerk aan de IJssel op 3 juli 1890.

Het Nieuws van den Dag, Kleine Courant, 7 juli 1890

De oudere Fopbertus Mijnlieff was geboren in Nieuwerkerk aan de IJssel op 23 mei 1827 als zoon van Arij Fopsz Mijnlieff (1800-1865) en zijn vrouw Christina Kooij (1795-1849). Die Fopbertus had een oudere broer Jan Forbertus Mijnlieff (1825-1876), die ongehuwd bleef. Hun zus Christina Margarita Mijnlieff (1834-1886) trouwde met Leonardus Fopbertus Mijnlieff (1836-1900), een neef van haar vader.

Oudnederlandse Term: Aftands Paard

Oorspronkelijk verwees de term "Aftands Paard" naar een paard zonder holtes in de snijtanden (vanaf 7 of 8 jaar oud). Kenners kunnen aan de vorm van de tanden en kiezen de ouderdom van een paard vrij nauwkeurig bepalen. Behalve dat de tanden slijten, gaan de tanden ook meer naar voren staan naarmate een paard ouder wordt. Aangezien dit bij alle paarden op ongeveer dezelfde wijze verloopt, kun je daar een leeftijdsinschatting op baseren.

Later is de betekenis van "Aftands Paard" in de spreektaal uitgebreid naar een oud, afgeleefd, versleten paard.

Nieuwsblad gewijd aan de belangen van de Hoeksche Waard en IJsselmonde, 29-11-1929

De uitdrukking "iemand aan de tand voelen" komt ook uit de paardenhandel. De betekenis is iemand ondervragen of proberen iemand informatie te ontfutselen. Wie een paard wilde kopen, bevoelde de tanden van het paard.

Bronnen: delpher.nl, ivdnt.org, paardenfanaten.nl, onzetaal.nl.

Mannes Bats huwde 2 zussen Hietbrink

Mannes Bats heeft 5 jaar gediend bij de afdeling infanterie van de Nationale Militie. Mannes was gedoopt op 24 januari 1802 in Lochem als zoon van Jan Bats en Berentje Wonnik. Mannes had een lengte van 165½ cm. Zijn aangezicht was rond, zijn voorhoofd plat, zijn neus spits en zijn kin rond. Zijn ogen waren blauw en zijn haar en wenkbrauwen waren blond.

Gedeelte van het Nationale Militie formulier van Mannes Bats uit Laren

Mannes Bats was ruim 23 jaar oud, toen hij op 15 december 1825 in Laren (Gld) trouwde met de 28-jarige Aaltjen Hietbrink. Zij was geboren in het nabij gelegen Exel op 29 december 1796 en op Nieuwjaarsdag 1797 in Lochem gedoopt. Haar ouders zijn Michiel Hietbrink (1755-1834) en zijn vrouw Janna Ruusink, wier achternaam op vele verschillende manieren werd geschreven.
Bij het huwelijk van Mannes en Aaltje werden 2 kinderen erkend. Het oudste kind was Berend, die 4 jaar eerder was geboren op 7 december 1821 in Lochem. Zijn geboorte was toen aangegeven door de vroedvrouw. Het lijkt mij niet waarschijnlijk dat Mannes Bats de biologische vader is van Berend, maar hij werd dus wel diens wettelijke vader via erkenning. Het andere, bij het huwelijk erkende kind was Jan, die is geboren in Exel op 20 juni 1825, een half jaar voor het huwelijk van Mannes en Aaltjen. Hij zou vernoemd kunnen zijn naar Mannes' vader en zou dan wel degelijk ook een biologische zoon van Mannes kunnen zijn.
Met Aaltjen Hietbrink kreeg Mannes Bats vervolgens nog een zoon Albert in 1827 en een dochter Mijnje in 1829. Aaltjen Hierbrink overleed op 35-jarige leeftijd op 9 januari 1832 in Ruurlo.

Slechts 5 maanden later, op 21 mei 1832 in Ruurlo, is Mannes Bats al hertrouwd. Zijn tweede vrouw, Janna Wonnink, is gedoopt op 10 mei 1807 in Lochem als dochter van Hendrik Jan Wonnink en Janna Runneboom. Janna overleed al na 8 maanden huwelijk op 24 januari 1833 in Ruurlo, 25 jaar oud.

Als 3e echtgenote koos de inmiddels 32-jarige Mannes Bats een zus van zijn eerste vrouw, de 26-jarige Willemine Hietbrink. Voor dit huwelijk was koninklijke toestemming nodig. Mannes en Willemine trouwden in Ruurlo op 12 april 1834 in aanwezigheid van hun beider vaders.
Willemine Hietbrink was geboren op 28 januari 1808 in Exel en gedoopt op de 24e in Lochem. Zij is 11 jaar jonger dan haar zus Aaltjen, de eerste vrouw van Mannes. Uit Mannes' derde huwelijk werden nog 5 dochters en 1 zoon geboren.